Relatie/ en gezinsproblemen bij Nederlandse militairen en veteranen

Reeds vele jaren worden er Nederlandse militairen uitgezonden om in allerlei landen en gebieden de vrede te herstellen, te handhaven of te versterken. Dat zijn er inmiddels tienduizenden waarvan velen zijn teruggekomen. Enkele tientallen zijn niet teruggekeerd, zij zijn gesneuveld of omgekomen door ziekte of ongevallen. Van al diegenen die wel terugkeerden bleek een grote groep niet geheel ongeschonden. Verwondingen, ziektes, fysieke of mentale problemen en of een combinatie daarvan. Voor de betrokken militair en het gezin of de relatie is veelal moeilijk om te beoordelen hoe allerlei ingrijpende ervaringen doorwerken in het leven voor, tijdens en met name na een uitzending. Een ziekte of verwonding kan al leiden tot beperkingen voor het beroeps- of sociale leven. Ook kan er sprake zijn van een persoonlijke verandering die doorwerkt in het gezin of de relatie. Het elkaar niet meer begrijpen of herkennen door een andere manier van communiceren, of het minder dan wel in het geheel niet meer communiceren met elkaar kan leiden tot heftige botsingen in de vorm van verbaal en of fysiek geweld. Ook wangedrag naar derden komt steeds vaker voor.

Gevolgen, opvang en nazorg

De Vrije Universiteit van Amsterdam heeft een krijgsmacht breed onderzoek gedaan onder 3.500 ‘jonge’ Nederlandse veteranen van allerlei missies ná 1975, en hun gezinsleden 1). Uit het gezinsleden-onderzoek blijkt dat een kwart van de gezinsleden de periode tijdens de uitzending als negatief heeft ervaren in verband met spanningen, onzekerheid of gebrek aan communicatie. Een derde van de gezinsleden heeft de uitzending als een belasting ervaren. Voor één op de tien partners was het moeilijk om het huishouden draaiende te houden en achttien procent heeft tijdens de uitzending behoefte aan hulp/begeleiding gehad in verband met eigen klachten.

Gezinsleden

Vooral onder gezinsleden van veteranen met latere verwerkingsproblemen was de behoefte aan hulp groot. Ongeveer twintig procent van de gezinsleden geeft aan dat de veteraan lichamelijke en/of psychische klachten heeft overgehouden aan de uitzending. Deze klachten kunnen een behoorlijke belasting zijn voor de gezinsleden. Twaalf procent van de gezinsleden heeft behoefte (gehad) aan hulp in verband met klachten van de veteraan. Zes procent van de gezinsleden maakt melding van overbelasting. Van de gezinsleden heeft bijna zestig procent voorkeur voor een militaire hulpverlener en ruim een derde voor een civiele hulpverlener.

PTSS hulp bij posttraumatische stress

Uit een onderzoek van het Centraal Militair Hospitaal 2) komt naar voren dat veteranen die uiteindelijk hulp zoeken dat vaak pas na vele jaren later doen. Zij hebben dus vele jaren geprobeerd om de problemen zelf op te lossen of hebben deze genegeerd of onderschat. De auteurs verklaren dit ten dele vanuit het klachtenprofiel, waarbij de vermijding de eerste jaren op de voorgrond staat. Daarnaast, zo scheven zij, merken we dat een deel van de veteranen al langdurig klachten heeft, die door hen zelf en door geraadpleegde artsen niet in verband worden gebracht met hun uitzendverleden.

De gevolgen voor kinderen

Van der Kloet en Moelker 3), laten zien dat de reacties van kinderen op de uitzending van (meestal) hun vader zeer verschillend zijn en ook verschillen naar leeftijd. Ongeveer vijftien procent van de kinderen heeft een gedragsverandering ondergaan ten gevolge van de uitzending. Zoals slaapproblemen, somberheid of problemen op school. Ook de hereniging kan voor kinderen moeilijk zijn. Een aantal kinderen accepteert het gedrag van de teruggekeerde ouder niet en het kost tijd om het verloren vertrouwen weer terug te winnen. Een aantal kinderen heeft duidelijk last van verlatingsangst. Zeker wanneer de militaire ouder na de uitzending op oefening moet, is er de angst dat de ouder niet meer terugkomt.

In het BNMO-Centrum 4), horen we van veteranen en partners dat de veteranen emotioneel afgevlakt zijn. Ze kunnen weinig passie meer opbrengen voor de dingen die vroeger belangrijk waren of het ontbreekt hen eenvoudig aan energie om belangstelling voor de kinderen op te brengen. Ook komt het voor dat ze kortaf, ongeduldig of agressief naar de kinderen zijn. Dan vervaagt bijvoorbeeld de grens tussen stoeien en vechten, waardoor ze in de omgang met de kinderen bang worden voor hun eigen gedrag. 

Voorkomen is beter dan genezen

De primaire doelstelling van ABC en ook de missie, visie en werkwijze zijn daarom ook bijzonder goed toepasbaar op de militair en zijn gezin of relatie. De militaire hulpverlening tijdens en na uitzendingen is de laatste jaren verbeterd en toegankelijker geworden voor veteranen. Zowel voor de eerstelijns- als voor de tweedelijns voorzieningen. De relatieve beperking hiervan is de eenzijdige focus op de individuele militair. De werkwijze van ABC kan, naast de militaire hulpverlening, in het bijzonder voor- en tijdens uitzendingen van toegevoegde waarde zijn. Voornamelijk door het Opbouwende, Preventieve en Ontzorgende karakter. De werkwijze van ABC is sterk gericht op het militair & thuisfront, is interactief en kent verschillende terugkom momenten. Verder is de werkwijze van ABC laagdrempelig qua begeleiding, opvang, coaching, training en nazorg. Uit onderzoeken en interviews is gebleken dat de behoefte aan laagdrempeligheid groot is. Deze vorm van (civiele) hulpverlening voor militairen en veteranen sluit goed aan vanwege de aanwezige kennis van- en ervaring met de militaire cultuur binnen ABC.

Militair zijn

Militair zijn brengt veranderingen met zich mee, niet alleen voor de militair maar ook het thuisfront wordt met die veranderingen geconfronteerd. Verandering is echter een onvermijdelijk element in ons leven. Bij al die veranderingen speelt gedrag een centrale rol. In het bijzonder het eigen gedrag. Voornamelijk hebben internationale vredesmissies vaker dan gedacht een negatieve impact op de militair en het gezin. De als negatief ervaren veranderingen kunnen het gezin en relaties ernstig belasten. Wanneer er bij de militair en of veteraan sprake is van een stagnerende verwerking van de negatief opgedane ervaringen, kan dat zelfs een zeer zware wissel trekken op het gezin of relatie. Het is daarom meer dan de moeite waard om al in een vroeg stadium, te leren goed met jezelf en anderen om te kunnen gaan. Het is van groot belang om elkaars verschillen te leren herkennen, begrijpen, erkennen en te respecteren.

In belang van militair, thuisfront, werkgever, zorgverzekeraar en maatschappij

Door al in een vroeg stadium de militair met zijn gezin of relatie de mogelijkheid te bieden meer kennis en inzicht te krijgen in eigen gedrag en in dat van de ander, door gebruik te kunnen maken van deze unieke en bijzonder effectieve wijze van aanpak, kan er voor, tijdens- en na de uitzendingen, veel persoonlijke en relationeel leed worden voorkomen. Door het opbouwende, preventieve en ontzorgende karakter van onze werkwijze, met name in het voortraject, kan op de korte en langere termijn veel leed worden voorkomen en op het vlak van ziekteverzuim, hulpverlening, zorgpremies, etc. veel worden bespaard. De veteranen en hun thuisfront signaleren dat de focus bij voor- en nazorg meer op het militair & thuisfront gericht zou moeten zijn, actief en meer dan eens aangeboden moet worden, en waarbij oprechte belangstelling en betrokkenheid van groot belang zijn.

Bronvermelding:

1) Bramsen, I., J.E. Dirkzwager en H.M. van der Ploeg (1997). Deelname aan vredesmissies: gevolgen, opvang en nazorg. Een onderzoek onder veteranen, gezinsleden en zorginstellingen. EMGO; Vrije Universiteit Amsterdam.
2) C.S. de Kloet, E. Vermetten en F.A.W. Unck (2001). Posttraumatische Stress Stoornis: een alledaagse aandoening op de militaire psychiatrie. Centraal Militair Hospitaal, Afdeling Militaire Psychiatrie, Utrecht.
3) I. van der Kloet en R. Moelker (2002)
4) Bond voor Nederlandse Militaire Oorlogs- en dienstslachtoffers in Doorn en bestaat sinds 1983